Brieven - deel 6


Eerst even wat over Blade Runner. Zowel Blade Runner, Total Recall, The Matrix, Existenz, Minority Report en The Truman Show (ook een must), zijn gebaseerd op scripts van de SF-schrijver en mysticus Philip Dick, waarvan het prachtige citaat:


"The basic tool for the manipulation of reality is the manipulation of words. If you can control the meaning of words, you can control the people who must use the words."


Overigens was hij niet gelukkig met de verfilming van zijn novelle "Do Androïds Dream of Electric Sheep" tot Blade Runner, waarover hij zei: "A completely commercialized thing aimed at twelve-year-olds" en "They had cleaned up my book of all the subtlities and of the meaning. The meaning was gone. It had become a fight between androids and a bounty hunter".

Nu weer terug naar waar het echt over gaat:

"Waarom zijn mensen geworden zoals ze zijn" en "Waarom zijn mensen zoals ze zijn"

Volgens mij is K. niet eens aan het WAAROM toegekomen. Hij heeft het erover HOE mensen zijn en dat ze anders kunnen worden, maar niet waarom mensen dat niet kunnen en durven. Verder denk ik dat je jezelf tekort doet als je denkt dat je de uitgang van het Labyrinth gevonden hebt door de kern van K’s verhaal te doorgronden. Niemand kan je iets duidelijk maken wat je eigenlijk al niet weet en het ervoor open staan is niet de verdienste van de schrijver, noch je eigen verdienste. De hele mensengeschiedenis door zijn er mensen geweest, die op heldere momenten zichzelf en de wereld doorgrond hebben en daar uitspraken over gedaan hebben en als je daarmee resoneert verwoorden en bevestigen ze alleen wat je zelf ook ziet. Het is dan geen leren maar herkennen. Elke kanker is een verkapte en onbewuste suïcide, hoe hard en wrang dat ook moge klinken. Kanker is onlosmakelijk verbonden met kankeren, zo eenvoudig is dat. Het lichaam kan allen "worn out" zijn als de "ziel" dat ook is en dat heeft niets met reizen, lichamelijke inspanning of wat dan ook te maken.

2) Eschatologie.

Als je in het eeuwige nu leeft, wil dat zeggen dat je je heden niet meer laat bepalen door je verleden, want dat is dan helemaal weg, dan ben je om zo te zeggen, uit jezelf en uit de wereld, uit het systeem gestapt. Dan laat je je eschatologie ook niet meer bepalen door het verleden, maar door het ervaren van hoe het is als het systeem (The Matrix) geen vat meer op je heeft. Dan pas kun je zien hoe de wereld eruit ziet als het Systeem verslagen is. Deze cultuur, deze toren van Babel, heeft zo langzamerhand zijn grenzen bereikt en culturen zijgen niet in decennia in elkaar, maar de geschiedenis heeft ons geleerd dat culturen altijd instorten en je moet wel blind zijn als je niet ziet dat het instorten al begonnen is. Als ratten verlaten mensen het zinkend schip en al dat zoeken van de laatste jaren is alleen uit het intuïtieve besef van de onontkoombaarheid daarvan. Mensen springen uit wanhoop overboord omdat ze het zieke spel niet meer mee kunnen spelen. Anderen zeggen in hun verblinding dat het allemaal wel meevalt en dat het maar een dipje is en allemaal wel weer goed zal komen.

3) Over waarheid en werkelijkheid.

Ik kijk, luister, ruik en voel de werkelijkheid, alles wat IS en gezeten voor mijn PC, in mijn huis, de radio aan besef ik de krankzinnigheid van deze wereld, dat is de waarheid. De waarheid is gruwelijk, stuitend, weerzinwekkend en krankzinnig. Mensen de krankzinnigheid laten zien van de zelfgeconstrueerde wereld waarin zij leven, dat is mensen met de neus op de waarheid drukken. Je kunt natuurlijk alleen de collectieve waarheid in kaart brengen als je eerst met je eigen waarheid in het reine gekomen bent. Als mensen alleen maar mensen zouden zijn zou voor iedereen de werkelijkheid hetzelfde zijn.

De collectieve werkelijkheid is niet de optelsom maar de grootst gemene deler, gedomineerd door de machtigste en dus meest invloedrijke, van alle percepties die de verschillende culturen hebben van de werkelijkheid, zoals ze die zien door de bril van hun waarheid. Dat zegt niets over de werkelijkheid, maar slechts iets over hun waarheid.


Overigens een prachtige metafoor, dat blind vinden van de uitgang zoals je dat hebt geleerd. Altijd maar consequent links (of rechts) aanhouden. Stug doorgaan en weten dat je de uitgang hoe dan ook zult vinden, geen ingewikkelde theorieën, geen eindeloze plannen, maar op weg gaan.


* * *


1) "Waarom zijn mensen zo geworden" en "waarom zijn mensen zo",

Misschien is een van de grootste struikelblokken op weg naar de eenvoud dat mensen geleerd hebben om op te zien tegen de "groten" der aarde en niet de autoriteit van bijvoorbeeld Plato, Spinoza (tuberculose), Wittgenstein (kanker) en Krishnamurti (kanker) durven aan te tasten en dus zich niet durven realiseren dat zij helderder kunnen zien dan zij. Het klinkt ook vreselijk arrogant als je tot de conclusie komt dat je alles begrijpt omdat je niets meer weet en dat je dus ook hun tegenstrijdigheden, omkeringen en vooroordelen kunt ontzenuwen. Uiteindelijk waren dat ook allemaal gewone mensen, zoals jij en ik en in het land der blinden is eenoog koning. Ik zie niet in waarom jij de wereld niet helderder zou kunnen zien dan zij?

Het is eigenlijk bizar dat de psycholoog en psychiater zoveel boeken nodig hebben om de ziel te doorgronden, terwijl ze hun studieobject altijd bij zich hebben. Om de ander te begrijpen moet je toch eerst jezelf begrijpen en een psycholoog die zijn eigen ziel niet kent kan weliswaar een aantal zaken verhelderen, maar blijft uiteindelijk altijd steken bij zijn eigen beperkingen. Onlangs hoorde ik een gerenommeerd psycholoog zeggen dat wij toch allemaal een duistere kant hebben en ik vroeg me af wat zijn duistere kant bij zijn cliënten aanricht.

Mensen zijn niet zo geworden door de angst voor het onbekende, maar mensen durven niet te veranderen door hun angst voor het onbekende en daarom zeggen ze dat ze nu eenmaal zo zijn. Mensen leven niet in een illusionaire wereld omdat ze bang zijn, maar omdat ze in een illusionaire wereld leven zijn ze bang. Gedachten zijn illusies, je kunt ze noch voelen, ruiken, tasten of zien en toch laten mensen daardoor hun leven bepalen. Zij laten dus hun illusionaire wereld hun gedrag bepalen en de discrepantie tussen leven naar hun gedachten en naar hun natuur roept problemen en angsten op. Angsten worden dus opgeroepen door fantomen die buiten de werkelijkheid staan. Dus gedachten brengen angsten teweeg en die vervolgens lichamelijke reacties en die zijn wel reëel en als mensen hun angsten wegrationaliseren krijgen ze lichamelijke klachten, want het lichaam spreekt als de mens zwijgt. Omgekeerd is het dus zo dat als iemand een lichamelijke klacht heeft, dat verwijst naar een verborgen emotie en die emotie naar gedachten. Klinkt toch heel logisch en consequent.

Het is niet zo dat bij een vrij mens lichaam en gedachtewereld weer één worden, maar een vrij mens heeft geen gedachtewereld meer. Het is dus ook niet zo, dat om vrij te zijn de waarnemer zich niet bewust moet zijn van de scheiding tussen waarnemer en waargenomene, maar er is geen scheiding meer tussen waarnemer en waargenomene, omdat hij zich een voelt met de wereld en het waargenomene. Hij staat niet meer tegenover de werkelijkheid maar ervaart zich als een deel van de werkelijkheid, hij is zoals als ze dat ooit noemden "verzonken in God", als druppel opgegaan in de oceaan.

Laat ik eerst even een definitie geven van wat ik onder cultuur versta. Allereerst is de oorsprong van het woord al aardig als je bedenkt dat het van het Latijnse colere afstamt wat nota bene "omdraaien, ploegen of bebouwen" betekent. Cultuur is per definitie: "niet natuur" en in wezen wordt de cultuur bepaald door het zelfbeeld wat mensen hebben, dus ook het beeld van de ander en de manier waarop mensen met zichzelf en de anderen en dus ook met hun wereld omgaan. Daaruit vloeien alle handelingen van de mens en alle cultuurproducten voort. Dat wil dus logisch en in alle consequentie doorredenerend zeggen, dat als een mens zich van zijn culturele bagage ontdoet en dus weer samenvalt met zijn natuur, hij buiten de cultuur staat, buiten het systeem en daarvandaan toeschouwt. Zoals in het Thomasevangelie staat: weest voorbijgangers. Voor je zelf betekent dan vernietiging van de cultuur, vernietiging van de oude mens, van het oude zelfbeeld, van het beeld dat je van anderen en van de wereld hebt. Een totale breuk met het verleden. Tegenwoordig noemen ze dat de vernietiging van het "ego", je oude ik, want het is niet juist om nieuwe wijn in oude zakken te doen. Het is niet het einde van de mens maar het einde van het ik en het begin van de mens. Collectief betekent dat, als alle mensen dat doen, het niet het einde van de mensheid is maar juist het begin en hoe ziet de wereld er dan uit, consequent en logisch doorredenerend:

Vrije mensen zijn onafhankelijk van anderen

Vrije mensen zijn geen slaaf van hun driften en begeerten, want die hebben ze niet meer

Vrije mensen laten hun leven niet bepalen door verleden en toekomst

Vrije mensen laten niet door een ander bepalen hoe ze moeten leven, noch bepalen hoe anderen moeten leven.

Vrije mensen zijn aan geen enkel bezit gebonden.

Vrije mensen kunnen dus geen cultuurproducten maken, geen jacht, hebben geen veeteelt, geen landbouw, kunnen geen steden, gebouwen, machines en wat dan ook fabriceren. Het zou niet eens in hun hoofd opkomen, want er zit niets meer in hun hoofd.

2) Eschatologie.

Voortbordurend op het voorgaande: ik las net een kop in de krant: "De Amerikaanse reus wankelt", en dat bedoelen wij. En dan gaat het niet alleen om de Amerikaanse reus. Deze hele manier van leven loopt overal vast, alle onderdelen van het systeem en dat wil zeggen dat overal mensen vast lopen en daarmee alle onderdelen van het systeem, de politiek, de gezondheidszorg, industrie, economische systemen en de arrogante macht zegt dat het systeem niet te vernietigen is en dat het allemaal weer goed zal komen. Overal barst de natuur uit door de door mensen gecreëerde ‘ordening’ en vroeger noemden ze dat de tekenen des tijds die je moest verstaan. Het is een beetje het verhaal van Noach met zijn ark, een prachtige metafoor, die zag dat het overal mis ging en als Truman in The Trumanshow die met zijn boot het spel ontvluchtte. Vroeger zouden de verhalen van Philip Dick onder de apocalyptische geschriften zijn gevallen, zoals de Openbaring van Johannes en het Boek van Henoch dat ook zijn. Het einde van de wereld is niets anders dan het einde van de cultuur, van alle onechtheid, onrechtvaardigheid, oneerlijkheid, zelfbedrog en dan blijft de ware wereld over. Je kunt de Matrix of het Systeem alleen verslaan als je het ontcijferd en in kaart gebracht hebt en dat kan pas als je je er eerst van losgemaakt hebt. Eerst een visioen van Chief Black Elk:


Then I was standing on the highest mountain of them all....

And round beneath me was the whole hoop of the world,

And while I stood there

I saw more than I can tell

And I understood more than I saw.

For I was seeing in the sacred manner

the shape of all things of the spirit

And the shapes as they must live together like one being.

And I saw that the sacred hoop of my people,

was one of many hoops that make one circle,

wide as daylight and starlight.

And in the center grew one mighty flowering tree.

To shelter all the children of one mother and one father.

And I saw that it was holy.


Toen hij dat zag, was hij niet met de toekomst bezig en was niet in gedachten maar juist buiten zijn gedachten. Hij was toen de waarnemer die buiten het Systeem stond, ervoer zichzelf een met alles en zichzelf als middelpunt van de schepping. Dat is egocentrisch, ergo buiten het systeem. Egoïstisch is onderdeel van het Systeem, omdat het daar een wezenlijk onderdeel van is.

T.a.v. de kip en het ei: zonder de aanwezigheid van de mens is er nog steeds een werkelijkheid. Alles is inderdaad zoals het is, maar de geconditioneerde mens is ziende blind en horende doof en ziet dus niet wat is, maar ziet wat hij denkt dat het is en hoort wat hij denkt dat hij hoort. Als ik belangeloos, dus gedachteloos de werkelijkheid waarneem, verandert die werkelijkheid niet. Dat bedoelden die wetenschappers namelijk niet toen ze aantoonde dat de werkelijkheid veranderde door hun waarneming. Zij bedoelden dat als je de natuur onderwerpt aan hun instrumentele vorm van waarneming, je niet ziet wat je ziet.

Het is echt allemaal nog veel eenvoudiger dan je denkt,


* * *


Ik ben het helemaal met je eens dat het Labyrint niet bestaat, net zomin als Amerika, gedachten, regeringen, patiënten of Irakezen. Die horen allemaal tot de fictieve ideeënwereld, de wereld die zich in de hoofden van mensen afspeelt en zijn voor onze zintuigen niet waarneembaar. In de werkelijke wereld is alles zoals het is, is zichtbaar, hoorbaar, voelbaar en ruikbaar. Ik kijk dus gedachteloos om mij heen en zie de onverdeelde werkelijkheid. Vervolgens schakel ik mijn oude harde schijf in en zie de berkenboom, ik hoor het geluid van een overvliegende helikopter en met het benoemen, verdeel ik de werkelijkheid, in mijn hoofd, in delen, maar de werkelijkheid verandert daar niet door. Het probleem voor mensen is dat ze hun manier van leven door hun virtuele wereld laten sturen.

Onze stellingen luiden dus:

Door je gedachten zie je de werkelijkheid niet

Met inzicht doorgrond je de waarheid

Gelukkige kinderen worden niet ziek


Ik zou niet weten hoe een discussie/dialoog/conversatie over de werkelijkheid eruit zou moeten zien. Discussiëren over wat IS lijkt mij onmogelijk.


* * *


Gedachten vinden niet alleen hun oorsprong in de kennis waarmee we ons hoofd hebben moeten vullen. Dat zijn de gedachten waarmee we geprogrammeerd zijn om ons werk te doen. Het is zo’n mooie volkswijsheid: "de wens is de vader van de gedachte," maar dat wil ook zeggen "geen wensen meer, geen gedachten meer." Dus al die onvervulde wensen, die van kinds af aan de breinen van mensen gevuld hebben, de teleurstellingen, de frustraties, kortom wat wij het onverwerkte verleden van mensen noemen, zijn dus de belangrijkste bron van de gedachten en die bepalen het leven van mensen.


Begrijpen waarom mensen zich gedragen zoals ze zich gedragen, zeggen wat ze zeggen, dingen gebeuren waarom ze gebeuren, kortom het antwoord op de vraag WAAROM, is inzicht. Jij schrijft dat inzichten hun oorsprong vinden in de oneindige bron van intelligentie/energie van de werkelijkheid. De Joodse wijsgeren noemden die bron de Logos, de vormgever van de werkelijkheid en dat komt eigenlijk op hetzelfde neer. Inzichten zijn dus geen eigenmachtig verworven zaken, maar een gave van de werkelijkheid.


Als je klaar bent is de werkelijkheid altijd nieuw maar je inzichten veranderen niet meer. Het prettige is dan dat je gewoon het labyrint weer in kunt, die grote boze mensenwereld en toch gedachteloos blijft en gewoon het spel kunt spelen, zonder je te laten beïnvloeden. Als je eenmaal afstand hebt genomen van je ego komt het echt nooit meer terug, hoe graag je soms ook zou willen, gewoon je oogkleppen weer opdoen, je afsluiten voor alle ellende en doen alsof er niets aan de hand is, maar er is geen weg meer terug.


* * *


Eerst nog even een antwoord op je luchtig tussendoortje over Philip Dick, Hij was een van die ontsnapten, maar op zijn tocht naar buiten gepakt door de psychiater en de hulpverlener, geëtiketteerd als schizofreen, en zijn verdere leven blijven verhalen van zijn ontsnappingspoging. In "The politics of experience" in Nederland verschenen onder de titel "Strategie van de ervaring" schrijft de psychoanalyticus Ronald Laing daar heel heldere verhalen over, maar werd dus verguisd, verketterd en doodgezwegen door zijn collegae. Het aardigste stukje wat je citeerde vond ik the metafoor:

"It’s like the story of the old lady who takes a ring into a jeweler to have the stone reset. And the jeweler scrapes all of the patina of years and years and shines it up, and she says: "my god, that was what I loved the ring for the patina!"

Mensen zijn zo gehecht aan hun gekooide leven dat ze dood zouden gaan van ellende als iemand hen zou bevrijden. Verder blijf ik jouw hantering van de begrippen waarheid en werkelijkheid uiterst verwarrend vinden en eerlijk gezegd kan ik je niet meer volgen als je bijvoorbeeld schrijft dat "de werkelijkheid groter dan de waarheid is". Ik kan me daar niets bij voorstellen. Verder vraag ik me af waarom de werkelijkheid door de taal beschreven zou moeten worden. Wie is daar mee gediend? Kinderen hebben de taal toch ook niet nodig om te leven? Onze plattegrond dient er alleen maar toe om alle beletselen die het ervaren van de werkelijkheid in de weg staan in kaart te brengen. Wittgenstein verwoordde dat als ‘waarover je niet kunt praten, daarover dien je te zwijgen.’

Ter afsluiting: om de oneindige werkelijkheid te beschrijven zou je een oneindig grote bibliotheek moeten hebben met een oneindig aantal boeken, die vanuit een oneindig aantal standpunten de werkelijkheid slechts zouden kunnen benaderen. De wetenschap is per definitie reductionistisch en het geheel is meer dan de som der delen. De wetenschap zal altijd niet meer dan de werkelijkheid op het spoor zijn. Ik las in de krant een stukje van Kees Fens, waarin hij de universiteiten de beademingsafdelingen van de cultuur noemt en ik ga ervan uit dat hij niet beseft heeft hoe waar dat is. De universiteiten houden inderdaad die grote luchtballon in stand.

Toch nog een citaat van Kwang-Dze (voor mij zelfs helderder dan Lao Tzu):

"There is a limit to our life, but to knowledge there is no limit. With what is limited to pursue after what is unlimited is a perilous thing; and when, knowing this, we still seek the increase of our knowledge, the peril cannot be averted".


* * *


Als je geen meningen meer hebt, heb je dus eigenlijk niets meer om over te praten. Twee van die mensen hebben dus geen enkele behoefte meer om elkaar te overtuigen van hun eigen gelijk, omdat er geen meningsverschil meer is (dat is het prettige als je geen mening meer hebt), omdat zij op dezelfde manier de werkelijkheid ervaren en daar heb je taal helemaal niet voor nodig. Zij hebben geen behoeften meer, zijn onthecht van bezit en status, hebben hun oude kennis louter als instrument voor deze maatschappij en volslagen overbodig voor het doorzien van het leven en dan blijft er slechts een genieten van een fascinerend leven over. Zij bekommeren zich zogezegd niet om de dag van morgen. Hun geheugen is leeg en ergens draait nog een harde schijf met weetjes, die ze inschakelen als zij het spel in de buitenwereld moeten spelen. In hun eschatologie gaan mensen met elkaar om zoals kleine kinderen met elkaar omgaan, niet gehinderd door enige kennis, vrij, niet manipulerend met taal, onbevangen, verwachtingsloos, zonder angsten, pijn of verdriet.

Ik blijf jouw definitie van waarheid uiterst verwarrend vinden met name omdat die zo anders is dan wat het merendeel van de mensen daaronder verstaat. De waarheid is per definitie iets wat mensen niet graag horen. Iemand de waarheid vertellen, vertellen dat hij een spel speelt, dat zijn mening op lucht is gebaseerd, dat de hele wetenschap een luchtkasteel is, dat wat hij liefde noemt slechts voor/wat hoort/wat is, is pijnlijk en mensen sluiten zich daarvoor af. Ouders vertellen dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor het gedrag van hun kind, is de waarheid en dus taboe. De waarheid beschrijft al datgene waarin de mens afwijkt van zijn natuur (oorspronkelijke toestand) en de aarde van de oorspronkelijke toestand. In de metafoor van het labyrint is het dus de plattegrond van het labyrint, in The Matrix de ontcijferde code.


Als je echt ontsnapt bent aan het Systeem kun je niet meer gepakt worden, maar tijdens het losmakingsproces ben je een prooi voor de psychiater en hulpverlener, die maar één doel hebben en dat is om je weer aan het Systeem aan te passen, daar zijn ze namelijk voor ingehuurd. Je haalt zelf het citaat van George Orwell aan waarin hij schrijft: "To see what is in front of one’s nose requires a constant struggle" en vervolgens zeg je dat de werkelijkheid niet gezocht hoeft te worden. Moet die dan veroverd worden en vergist Orwell zich omdat er wel een eind is aan de struggle? Het is uiteindelijk ook een verbijsterende ontdekking dat het zo eenvoudig en zo voor de hand liggend was. Mensen zitten inderdaad niet in een kooi, hebben geen echte rugzak op hun rug, zijn niet geplugd in The Matrix, maken geen zoektocht, en jij weet net zo goed als ik dat mensen met deze alsof-fen hun toestand beschrijven, dat zijn de beelden die in hen opwellen als je ze vraag om hun toestand of hun pijnen te beschrijven. Je hoeft geen beschrijvingen te maken van iemands waarheid, die vertellen zij zelf wel en het zijn allemaal medemensen en als je aan de kant staat en ze ziet worstelen om hun hoofd boven water te houden kun je jezelf gelukkig prijzen omdat je lekker op het droge staat en hen toeroepen dat het hun probleem is en dat je daar niet in geïnteresseerd ben. Je kunt ook een huisje in Drenthe kopen en daar lekker van de werkelijkheid genieten, je afsluiten van alle ellende in de wereld en schamperen om het domme klootjesvolk dat niet ziet wat zo voor de hand ligt en zich bezighoudt met pietluttige relatieproblemen waar ze ziek van worden. Kun je je voorstellen wat er zou gebeuren als je tegen iemand zegt dat zijn kanker van het kankeren komt en dat hij daar zelf medeverantwoordelijk voor is? Als je de Tractatus Logico-Philosophicus van Wittgenstein leest begrijp je dat hij zich bevond waar jij je nu bevindt en dat dit boek een poging is geweest om het Labyrinth te ontcijferen. Zijn tragiek is dat hij dácht dat hij het hem gelukt was en daarom schreef hij dat je de ladder, zijn boek, weg kon gooien als je het begrepen had.


Gedachtekracht

Ik kan me niet goed voorstellen hoe je in het nu kunt leven en toch nog gedachten kunt hebben. Als je in het nu leeft is en geen verleden en geen toekomst meer en dus geen gedachten, zoals een klein kind ook geen gedachten heeft omdat het in het eeuwige nu leeft.


Egocentrisch heeft helaas ook twee betekenissen: 1) zichzelf als middelpunt van de wereld beschouwen 2) het eigen ik steeds vooropstellen.

Een vrij mens kan zichzelf niet anders zien dan als middelpunt van zijn werkelijkheid. Zijn wereld draait om hem. Hij is, zoals iedereen overigens, het middelpunt van zijn heelal, zoals elk klein kind dat ervaart, maar wat dan afgedaan wordt als grootheidswaan. The Trumanshow is wat dat betreft een prachtige metafoor. Voor ieder mens zijn alle andere mensen slechts figuranten in zijn wereld, dus dat geldt ook voor die figuranten, die weer het middelpunt zijn van hún wereld.


Individuele bevrijding in deze ingewikkelde maatschappij is een gigantische klus en dat lukt maar sporadisch aan een enkeling en heeft geen enkele invloed op het Systeem, integendeel. Mensen als Krishnamurti, de Bhagwan en andere goeroes hebben alleen maar voor een tegenreactie gezorgd, het Systeem versterkt, zijn beschouwd als virussen, die onschadelijk gemaakt moesten worden en hun tegenstanders hebben daar boeken vol over geschreven om de status quo te consolideren.


* * *


De gedachten zelf hebben geen enkele fysieke invloed op de werkelijkheid. Het is wel zo dat de gedachten van al die generaties de wereld en dus de werkelijkheid veranderd hebben. Als mensen geen gedachten hadden gehad, en altijd in het nu hadden geleefd, was de wereld nog zoals die oorspronkelijk is geweest, een ongerepte natuur, niet vervuild door cultuurproducten. Als jij de zon beschrijft als een ster waar ons leven vanaf hangt, of iets dergelijks, beschrijf je niet de werkelijkheid, maar jouw concept van de werkelijkheid. Alleen al door het benoemen van de zon als ster, reduceer je wat je ervaart.


De chaostheorie laat zien hoe alles met alles samenhangt, iets waar alle wijzen uit alle tijden geen theorie voor nodig hadden, omdat ze de werkelijkheid zo ervoeren, en dat wil zeggen dat de hele schepping en alle mensen deel uitmaken van hetzelfde geheel, waarvan ik ook een deel ben. Je zou de schepping kunnen zien als een gigantisch organisme, zoals de Gaia-theorie-adepten dat ook zien, alleen vergeten zij dat de mens daar ook gewoon een onderdeel van is. Als de rest van de mensheid van de werkelijkheid een puinhoop maakt, onze lucht vervuilt, onze zeeën leegvist, onze regenwouden kapt en onze aarde vernietigt, lijkt het me kortzichtig om te stellen dat je niet geïnteresseerd bent in de "waarheid" van anderen.


Met gedachten manipuleer je de werkelijkheid:

Het merkwaardige is eigenlijk waarom al die wetenschappers zo nodig de werkelijkheid moeten doorgronden en in cijfers en tabellen en theorieën uit willen drukken. Daar is nog nooit een mens wijzer of beter van geworden, integendeel en desondanks gaan ze er gewoon mee door. Het heeft nog nooit bijgedragen aan de kwaliteit van het leven, integendeel en toch gelooft de mensheid dat ze ooit de oplossing van alles zullen vinden. Toch ben ik van mening dat het verhaal over de wetenschapper die het licht beschouwt onjuist is. Lees het nog maar eens in de "De dansende Woeli-meesters" van Gary Zukav.


* * *


Er is een wezenlijk verschil tussen wat de mens is en wat hij denkt dat hij is. Het merkwaardige fenomeen doet zich namelijk voor dat mensen het idee hebben dat ze zijn wat ze denken en dus doen, dat ze van mening zijn dat ze een persoonlijkheid hebben en dat ze dat dan ook zijn. Met andere woorden, dat ze gestuurd worden door iets wat ze zich eigen gemaakt hebben, maar wat helemaal niet van hen is. Bovendien is een hardnekkig misverstand dat als iemand een ander wijst op het feit dat hij een mening verkondigt, die ander dat als de mening van de constateerder ziet. Als de mens denkt omdat hij de gedachte van anderen formuleert, wil dat zeggen dat hij daardoor geen mens meer is maar een geprogrammeerde robot, die zich laat sturen door meningen van anderen.

"Wir sind nur Original", schreef Hölderlin, "weil wir nichts wissen", waarmee hij wil zeggen dat zolang je een mening koestert niet origineel bent en niet zelf kijkt en luistert, maar je laat leiden door hersenspinsels van anderen. In de Volkskrant van afgelopen vrijdag stond een boekbespreking van "De spraakmakers – Van pratende aap naar bewust denkend mens" van Gerard Westendorp, met de fraaie uitspraak "Dieren kunnen communiceren, maar zij kunnen geen woorden en zinnen produceren waarmee ze verwijzen naar zaken die buiten het hier en nu liggen" en dat geeft weer wat de functie van de taal is, namelijk slechts gegoochel met imaginaire denkbeelden, die niets met het zijn te maken hebben. In zijn Lecture on Ethics schrijft Wittgenstein: "Ik kan alleen mijn gevoel beschrijven met de metafoor, dat als iemand een boek over Ethiek zou kunnen schrijven, dat werkelijk een boek over Ethiek zou zijn, dit boek, met één explosie alle andere boeken ter wereld zou vernietigen", waarmee hij wil zeggen dat de hele wereldlitteratuur slechts in het teken staat van en zijn bestaansrecht ontleent aan de non-ethiek." Literatuur", schrijft Frans Kellendonk in "De Veren van de Zwaan", "is het debat tussen het ik en het zelf", nadat hij daarvoor Yeats aangehaald heeft die stelde dat "Uit het debat met jezelf poëzie ontstaat en uit het debat met anderen retoriek". Dus literatuur kan uitsluitend ontspruiten aan mensen die het met zichzelf niet eens zijn en het is mij volslagen onduidelijk wat ik daar dan mee zou kunnen, behalve constateren dat ze zichzelf niet begrijpen. Het is me dan ook een raadsel wat je bedoelt met het verwerken van gevoelens. Verwerken van gevoelens met behulp van gedachten van anderen staat voor mij als het draaien van je eigen meningen door de gehaktmolen van anderen, maar of dat tot meer begrip kan leiden lijkt mij zeer arbitrair. Wat mensen doorgaans in hun ogen goede boeken noemen zijn die boeken waaruit ze hun "eigen" gelijk kunnen halen en waarin ze hun "eigen" mening bevestigd zien.


* * *


Het is inderdaad een tragische omissie dat mensen hun geslachtelijke identiteit niet aan zichzelf ontlenen maar aan hun denkbeelden, hun frustraties en hun ervaringen uit hun verleden, wat inderdaad alleen maar onoplosbare problemen en onbeantwoordbare vragen oproept. Dat het zogezegde weten van de volwassenen nergens op stoelt, dat het eigenlijk allemaal onzin is, een imaginaire wereld van hersenspinsels, die niets met de werkelijkheid te maken heeft. De vraag blijft dan waarom mensen daarin tegen beter weten in blijven geloven en zich daar niet gewoon van ontdoen. Mensen zeggen dan dat er geen antwoord is op al die vragen. "Bij een antwoord dat men niet uit kan spreken", schrijft Wittgenstein in zijn Tractatus Logico-philosophicus, "kan men ook de vraag niet uitspreken. Het raadsel bestaat niet. Als een vraag gesteld kan worden, kan zij ook beantwoord worden."


* * *


Eerst nog iets over de leugenachtigheid en bedrieglijkheid van de taal. In het "Voorbericht voor de Fransen" schrijft Ortega y Gasset in zijn "La Rebellion de las Masas" : "Is het dus niet buitengewoon onwaarschijnlijk dat mijn woorden, nu ze tot andere oren worden gericht, de Fransen vermogen te zeggen hetgeen zij bedoelen uit te drukken? Ik kan bezwaarlijk een beter lot verwachten, daar ik er immers van overtuigd ben dat spreken een veel bedrieglijker handeling is dan men gewoonlijk meent – zoals trouwens bijna alles wat de mens doet.......de zuivere waarheid is namelijk dat het de mens onmogelijk is zich met zijn gelijken te verstaan omdat hij gedoemd is tot volstrekte eenzaamheid en hij zich dus uitput in vruchteloze pogingen zijn naaste naderbij te komen......wanneer de mens begint te spreken doet hij zulks omdat hij meent dat hij zal kunnen zeggen wat hij denkt. Welnu, dat is het bedrieglijke. Zover reikt de taal niet.......duo si idem dicunt non es idem." Helderder had ik het niet kunnen zeggen en als je je dan ook nog realiseert dat 90% van de communicatie non-verbaal is, kun je niet anders concluderen dat de verwarring compleet moet zijn. Ger Groot schrijft in een artikel in De Groene "In de filosofie is het taboe taboe" want "De vraag hoe de filosofie kan leven met onleefbare waarheden (zoals Arnold Heumakers ze heeft genoemd) is dezelfde als die welke vraagt naar de mogelijkheid van het ‘niet mogen spreken.’ Misschien voelt de filosofie haar eigen ongemak pas echt wanneer zij beseft dat zij deze vraag — die zij zou moeten stellen — eigenlijk helemaal niet kan stellen. Spreken en zwijgen zijn zo innig verstrengeld dat haar pretentie voor geen enkele kwestie terug te schrikken bij voorbaat al gecompromitteerd is. Dat is niet alleen het probleem van de filosofie. Wat voor haar geldt, geldt des te meer voor het alledaagse spreken en schrijven, dat zich niet op een roeping tot radicaliteit kan beroepen. Geen enkel spreken kan of mag alles ter sprake brengen. Ook al is dit spreekverbod in de praktijk onafdwingbaar, het taboe vormt een logische en morele zwarte vlek in het glanzende universum van het vrije woord." Want het zou wel tot een grote wereldbrand kunnen leiden, verzucht de schijterd dan en dat zou zijn behaaglijk leventje kunnen verstoren. Het doet mij denken aan de uitspraak van Tertullianus, die weliswaar vond dat het Koninkrijk Gods er moest komen, maar dan wel graag ná zijn tijd.

Kennelijk is dus de functie van het leugenachtige vrije woord niets anders dan het handhaven van de status quo en daarom beweren sommigen dat het kind in het sprookje van de Nieuwe Kleren van de Keizer een eikeltje is omdat namelijk het bedrog van vitaal belang is voor deze maatschappij en de onschadelijke hofnarren van deze maatschappij zijn Theo Maassen en Youp van ‘t Hek.


* * *


Hölderlin en Socrates identificeerden zich niet met het niet-weten, maar realiseerden zich dat Die Fröhliche Wissenschaft over het leven niets te melden heeft. Uiteindelijk zal je tot de conclusie komen dat het allemaal onzin is. Dan identificeer je je dus niet met het niet-weten, maar ervaart dat Kweetal een illusionist is. Overigens wel een wrange conclusie als je je hele vaste schijf gewist hebt en buiten elke traditie en erfenis staat en ziet dat de keizer inderdaad geen kleren aan heeft.

Dieren "zijn" en alleen mensen hebben zich opgesloten in de tijd, tussen hun verleden en hun toekomst, in hun waren en worden en kunnen dus per definitie niet hun "zijnsvolheid" realiseren, zolang zij hun heden door hun verleden en toekomst laten bepalen. Tijd en Zijn gaan onmogelijk samen, omdat Zijn eeuwigdurend is; zoals Kierkegaard in "Het Begrip Angst" terecht opmerkt dat  "het eeuwige ook het heden zonder verleden en toekomst betekent en dat dat de volmaaktheid van het eeuwige is."

Het uit de tijd stappen leidt inderdaad tot het einde van de infinitische metafysica en ik kan alleen maar zeggen dat het leven in het hier en nu, zoals jij dat noemt, allesbehalve een psychotische nachtmerrie is, maar een vita beata.

Wittgenstein heeft zich niet gerealiseerd dat het boek over Ethiek eigenlijk slechts één richtlijn hoefde te bevatten en dat is de Gulden Regel en deze hele wangedrochtelijke maatschappij is dus alleen maar het resultaat van het veronachtzamen daarvan. Wittgenstein had inderdaad geen direct antwoord op de vraag hoe te leven, maar beschrijft wel de manier om dat te bereiken als hij zegt (in Vermischte Bemerkungen): "de oplossing van het probleem dat je in het leven ziet is te leven op een manier die al het problematische doet verdwijnen. Dat het leven problematisch is, betekent dat je leven niet in de vorm van het leven past. Je moet je leven veranderen en wanneer het in de vorm past, verdwijnt het problematische", maar hij merkt ook op dat: "de mensen onder een volstrekte, voelbare tirannie zullen leven, zonder echter te kunnen zeggen dat ze niet vrij zijn", waardoor Bush kan zeggen dat hij de vrijheid verdedigt en dat Reagan een licht was dat niet onder de korenmaat gezet was. "Du sollst dein Leben ändern" zegt Rilke.

Een boek over Ethiek doet niet de menselijke conditie teniet, maar maakt een eind aan de onrechtvaardigheid en de macht van de ene mens over de ander, en zo’n boek is niet onmenselijk maar een bedreiging voor "onmensen".

Frans Kellendonk is inderdaad niet de norm, maar zijn net dat de werkelijkheid overspande was dermate grofmazig dat er prachtige brokstukken doorheen geslipt zijn. Maar het in twee werelden leven, zwervend tussen hemel en aarde, het handhaven van het niet samen laten vallen van zijn ik en zijn zelf, omdat hij daarmee zijn brood en waardering verdiende, is hem zoals je weet noodlottig geworden. De menselijke tweespalt is namelijk zeer productief. Zoals de metableticus Jan Hendrik van de Berg in zijn "Dubieuze liefde" schrijft : "Je moet kinderen ambivalent opvoeden want anders presteren ze niets".

Ik veronderstel dat je onder gevoelens emoties verstaat, hoewel er velen zijn die daar lichamelijke gewaarwordingen onder verstaan. Ik zou me overigens bij beide sensaties geen verband met talige articulaties kunnen voorstellen en ik hoef maar naar kleine kinderen te kijken om te constateren dat Lacan onzin uitkraamt als hij stelt dat de preverbale emotie een mythe is. En verder ben ik van mening dat "le sentiment ment, sauf le sentiment d’angoisse" ook niet klopt omdat het niet de emotie is die liegt maar dat de leugen aan de emotie voorafgaat. Helaas moet iedereen zich het kunstje van de taal eigen gemaakt om te overleven en aan het leugenachtige spel mee te doen.

Elke identiteit is een geleende identiteit, zoals achter elk masker (persona) het ware gezicht schuilgaat, maar die de ontmaskerde Mann ohne Eigenschaften dus niet meer heeft. Helaas is het tonen van karakter een deugd in deze maatschappij en geldt de Mann ohne Eigenschaften als een slappeling die over zich heen laat lopen, geen mening heeft en met alle winden meewaait.

"Niets is meer in strijd met onze manier van denken", schrijft Cioran (in Het Bestaan als Verleiding)

"dan de dingen te laten zoals ze zijn, er de essentie van te doorgronden, ze te bekijken zonder ze te willen vormen".

De apatheia is in deze maatschappij een krankzinnige toestand en als katatonen kom je ze tegen in de psychiatrische inrichting.


* * *


Als je uit het systeem gevallen bent zie je overal om je heen alleen maar mensen die lijden onder het beeld dat ze van zichzelf hebben, maar je houdt onvoorwaardelijk van jezelf en anderen, om wat je bent en zij zijn en niet om wat ze denken of doen.

Wel nog even over Kafka’s Proces. In mijn ogen is "Het proces" een fraaie metafoor voor het leven in dit door mensen zelf gecreëerde tranendal en labyrint, waarin doorlopend iedereen door iedereen en door zichzelf ter verantwoording geroepen wordt, maar niemand de vraag naar het "waarom" durft te stellen.

"Het was niet onmogelijk, dat hij van hem een beslissende en bruikbare raad kreeg, die hem bijvoorbeeld zou wijzen, niet hoe het proces te beïnvloeden was, maar hoe hij er uit los kon breken, hoe hij buiten het proces kon leven", schrijft Kafka. Met andere woorden, hoe onttrek je je aan "l’enfer" die "les autres" is en aan het super-ego, die geïnternaliseerde "men". De man die de toegang zoekt tot de wet, stelt helemaal geen vraag en met name niet de essentiële vraag WAAROM hij niet naar binnen mag. De wachter is de personificatie van alle autoriteiten, sofisten, die zich filosoof noemen, ouders, clerus, Sickbocken en Prlwytzkofski’s, die zelf niet naar binnen durven en de toegang voor anderen belemmeren. Het is echt allemaal veel eenvoudiger dan je denkt.

Mensen zijn helaas van mening dat de wachters niet te verschalken zijn.


* * *


Ik heb rondgezwommen tussen je woorden, je gedachteschotsen, de lange versluierende windsels ontweken en heb geprobeerd uit die eendimensionale verwoording van je beelden, die beelden weer op te roepen en te ontcijferen wat je nu precies wilt zeggen. Met een onbevangen en leeg hoofd roept dat geen woorden maar slechts beelden op, metaforen, analogieën, en ergens draait een harde schijf, vol met boeken, citaten en spreuken, die met die beelden corresponderen, getriggerd worden en dan zomaar in mij opwellen. Mijn denken bestaat dus uitsluitend uit beelden, die om vertaling en verwoording vragen en dat gebeurt dan zomaar, ongewild en ogenschijnlijk uit het niets. Het welt op een wonderlijke en inderdaad onwaarschijnlijke manier in mij op en ik heb daarbij het gevoel dat ik slechts doorgeef. Ik voel me dan een polyfone spreekbuis en verbaas en verwonder mijzelf telkens weer over wat eruit komt. Het gulpt er onstuitbaar uit, mijn vingers roeren het toetsenbord en ik begrijp niet wat er gebeurt, lees het resultaat en zie dat het goed is. Van Arnout Geulinx, de wegbereider van Descartes en Spinoza, die nederigheid als de enige ware deugd beschouwde, is de prachtige en geniale uitspraak: "Dat waarvan je niet weet hoe het gebeurt, dat doe je niet zelf".

Eigenlijk zie ik jouw schrijfsels als een apologie, vermengd met twijfels en vragen aan jezelf, zonder de durf de antwoorden onder ogen te zien. Het mag niet waar zijn, dus het is ook niet waar. Je beschrijft je gedachtespinsels en je angsten en manier van leven, je verwachtingen en zorgen daarover en realiseert je niet hoe onlosmakelijk die met elkaar verbonden zijn. Je zwerft tussen hemel en aarde, zonder de keuze te kunnen en durven maken en dat volle en rommelige hoofd is daar het resultaat van. Die botsende tegenstrijdigheden die je hoofdpijnen bezorgen, die spanningen oproepen, die de behoeften tot orgastische ontladingen noden, het kortstondig wegvlieden uit de tijd en weer landen in je eigen hoofd.

"Tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren" schrijft Elschot in zijn gruwelijke gedicht "het Huwelijk":


Toen hij bespeurde hoe de nevel van de tijd

in de ogen van zijn vrouw de vonken uit kwam dooven

haar wangen had verweerd, haar voorhoofd had doorkloven,

toen wendde hij zich af en vrat zich op van spijt.


Hij vloekte en ging te keer en trok zich bij den baard

en mat haar met den blik, maar kon niet meer begeeren,

hij zag de grootsche zonde in duivelsplicht verkeeren

en hoe zij tot hem opkeek als een stervend paard.


Maar sterven deed zij niet al zoog zijn helsche mond

het merg uit haar gebeente, dat haar tòch bleef dragen.

Zij dorst niet spreken meer, niet vragen of niet klagen,

en rilde waar zij stond, maar leefde en bleef gezond.


Hij dacht: ik sla haar dood en steek het huis in brand.

Ik moet de schimmel van mijn stramme voeten wasschen

en rennen door het vuur en door het water plassen

tot bij een ander lief in eenig land.


Maar doodslaan deed hij niet, want tussen droom en daad

staan wetten in den weg en praktische bezwaren,

en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren,

en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat.


Zoo gingen jaren heen. De kinderen werden groot

en zagen dat de man dien zij hun vader heetten,

bewegingloos en zwijgend bij het vuur gezeten,

een godvergeten en vervaarlijk’ aanblik bood


En zo leggen mensen zich neer bij het compromis, het haalbare, schikken zich in hun vergulden kooien en maken er het beste van, tot de dood erop volgt. Ik kan bij niemand de poten onder de stoel vandaan zagen. Ik kan alleen laten zien hoe ze dat zelf kunnen doen, als ze eerst begrepen hebben dat het onbehagen in het leven door het stoelzitten wordt veroorzaakt en niet door omstandigheden of de ander. Zo te lezen heeft jouw stoel nog maar twee poten, je wankelt, weet niet of je op zoek moet naar twee andere poten of dat je de zaag in de resterende poten moet zetten en ik kan je nauwelijks duidelijk maken hoe behaaglijk het is als je uiteindelijk op de grond zit. Ik wil je best laten zien, waar je apologie niet klopt, maar je moet dat zelf echt willen. Ik ben bereid je illusies door te prikken, maar ik weet niet hoe groot je weerstand daartegen is. Zeg het maar.

Tot slot, ter illustratie, wat kanttekeningen bij je overtuiging dat kleur- en smaakstoffen in het voedsel gevaarlijk zijn.

Twee mensen eten van dezelfde eigenbereide bavarois. De een wordt ziek, de ander niet. Drie mensen volgen hetzelfde dieet, de eerste valt ervan af, de tweede blijft op hetzelfde gewicht, de derde wordt alleen maar dikker. Twee mannen gaan naar dezelfde prostitué, de een loopt een druiper op de ander niet. Twee mensen roken, de een krijgt longkanker, de ander niet. Twee mensen zien hetzelfde tafereel, de een ergert zich daaraan, de ander doet het niets. Twee mensen slikken hetzelfde medicijn, de een ervaart geen enkele bijwerking, de ander heeft alle bijwerkingen die in de bijsluiter staan. Twee mensen doen hetzelfde kantoorwerk, de een doet het op zijn sloffen, de ander raakt er overspannen van. Op zijn sterfbed sprak Louis Pasteur de memorabele woorden: "Claude Bernard avait raison: ce n’est pas la bactérie, c’est le substrat" (die dat overigens weer van Antoine Béchamp had), maar het was al te laat. Er was een oorzaak gevonden, het kwaad kwam van buiten en kon bestreden worden en de voedingsbodem kon buiten beschouwing gelaten worden, terwijl elke microbioloog kan vertellen hoe moeizaam het vaak is om een geschikte voedingsbodem te componeren, waarin een virus of bacterie kan groeien. Je haalt, hoewel je weet dat geleerden niet wijs zijn, een heuse professor aan om je verhaal te adstrueren. Additieven zijn volslagen ongevaarlijk en daar worden kinderen niet door vergiftigd, net zomin als ooit iemand door roken longkanker gekregen heeft, door autorijden een ongeluk, door een hoog cholesterol een hartinfarct, door Softenon een gehandicapt kind, door masturbatie ruggenmergtering, door te zout eten hypertensie, door suikergebruik cariës, door teveel lezen een bril, door een serotoninetekort een depressie, door een bacterie of virus een ziekte of door een doorbloedingsstoornis impotentie. Dat hoort allemaal bij die gigantische mystificatie waar mensen zo graag in geloven om zelf buiten schot te blijven.


* * *


Zo zie je maar weer hoe verhelderend subtiele omkeringen kunnen zijn en hoe je als Narcissus geleerd hebt je spiegelbeeld te beminnen, waardoor alles projectie wordt, omdat het afstuit op je glinsterend pantser.


"Als kind vreesde ik dat de spiegel

Me een ander gezicht zou laten zien

of een blind en onpersoonlijk masker

Dat stellig iets gruwelijks zou verhelen

Evenzo heb ik gevreesd dat de stille tijd

van de spiegel af zou wijken van de dagelijkse

loop van de uren van de mens en binnen

zijn vage, denkbeeldige contouren

onbekende wezens, vormen en kleuren zou herbergen

(dat heb ik nooit aan iemand verteld; kinderen zijn verlegen)

Al vrees ik dat de spiegel

Het ware gezicht van mijn ziel ontsluit

Door duisternis en schuld geschonden

Het gezicht dat God ziet en wellicht de mensen." (Jorge Luis Borges)


Alle ouderlijke huizen zijn vreemde en verbannen thuizen, waar verbannen en dolende ouders hun kinderen in hun ballingschap en hun labyrint meevoeren. Waar kinderen leren dat Zijn niets en Worden het hoogste goed is. Waar ledigheid zo gespiegeld wordt dat het des duivels oorkussen schijnt, waar kinderen leren dat ze nog niets zijn en iets moeten worden en daardoor wel moeten splijten en schizoïde worden. Zo zijn we allemaal verworden van homo ludens tot homo laborans, snakkend naar waardering en bevestiging, naar een schuilplaats in het labyrint, die wij opsieren met kunstwerken, want ontsnappen is verboden.


"And the Raven, never flitting, still is sitting, still is sitting
On the pallid bust of Pallas just above my chamber door;

And his eyes have all the seeming of a demon’s that is dreaming,
And the lamplight o’er him streaming throws his shadow on the floor;
And my soul from out that shadow that lies floating on the floor
Shall be lifted- nevermore!" (Edgar Allan Poe)


en in de vertaling van Malta uit 1893:


En de vogel, nimmer wijkend en geen enkle veer verstrijkend,

Zit nog altijd, ernstig kijkend, op het borstbeeld als weleer.

Somtijds schijnt hij ook te droomen; en als de avond is gekomen,

En zijn schim wordt waargenomen bij het lamplicht telkens weer,

Voelt mijn ziel van ‘t zware schijnsel, dat haar schrik geeft telkens weer,

Zich ontslagen nimmermeer!


The raven, K’s wachter aan de poort, "Welnu, veel mensen zijn als de oude man uit Kafka’s verhaal. Zij hopen, maar het is hun niet gegeven te handelen naar de ingeving van hun hart, en zolang de bureaucraten hun toestemming niet hebben gegeven blijven ze wachten en wachten. Indien de man echter meer zou hebben gehad dan alleen maar die passieve en afwachtende hoop, zou hij gewoon de poort zijn binnengegaan en zijn moed de bureaucraten te trotseren zou de bevrijdende daad zijn geweest die hem binnen het schitterende paleis zou hebben gevoerd" schrijft Erich Fromm in "De revolutie van de Hoop". Aan deze zijde van de poort hangt het vol kunstwerken, maar je kunt ze niet meenemen als je naar binnen wilt om je "nulliteit te assumeren", zoals jij dat zo ingewikkeld schrijft. Schilderen is een kijken door een gesloten raam waardoor je niet naar die andere wereld kunt vliegen, maar er slechts een hunkerende glimp van op kunt vangen, vertekend en vervaagd door het matglas en kunstwerken zijn dus per definitie slechts een vertekende en vervaagde afbeelding van de werkelijkheid.


* * *


De gezinnen waar onze ouders in geboren zijn, waren getekend door oorlog, dood, wanhoop, taboes, geheimen, het grote zwijgen, kerk, angsten, gehoorzaamheid, altijd bang voor het oordeel van de ander, en door al die levens heen ziekten en dokters, in een voor hen onbegrijpelijke samenhang. Denken dat deden anderen voor hen en daar hadden ze zich bij neergelegd. Eigenlijk is het onvoorstelbaar dat ze het overleefd hebben, maar ze zijn daar wel verkreukeld uitgekomen, producten van de wereld waar ze in moesten leven, die slechts de plaats konden innemen, die hen was toebedeeld. Ook zij hadden er niet om gevraagd om geboren te worden, ook zij hadden hun nest niet uitgekozen, ook zij hebben het masker niet uitgezocht, waarachter zij hun rol in hun wereld moesten spelen. Ook hun leven en keuzes werden bepaald door angst, bang voor de ander, bang voor autoriteiten, bang voor de toekomst, bang om er niet bij te mogen horen, bang om hun nek uit te steken, bang om anders te zijn en opgezadeld met de bagage van generaties met als enige doel te overleven en het er "beter" af te brengen dan hun ouders. Levend in een voor hen volstrekt onoverzichtelijke en onbegrijpelijke wereld, speelbal van duistere krachten, in en buiten henzelf. Gehard door teleurstellingen, vernederingen en onbegrepen verdriet. Met bizarre ideeën over seksualiteit en goed en kwaad, ziekte en gezondheid, aangedragen door clerus, wetenschap en filosofen. En ze hadden gezien wat het lot was van degenen die niet bij machte waren zich aan te passen, van degenen die hun nek uitstaken en anders waren en zij durfden niet, want de verantwoordelijkheid voor hun gezin drukte als een loden last op hen. Mensen die verleerd hadden om zelf te denken en te kijken, die allemaal rondliepen met hun geheimen, die zorgvuldig daaromheen communiceerden, die niet meer wisten wat er in hen zelf omging, laat staan in de ander, die hadden geleerd dat ze zich moesten beheersen, zichzelf niet laten kennen, die in één huis vreemden voor elkaar waren, die hun geheugen selectief moesten maken en die jou en mij het voorbeeld gegeven hebben hoe mensen met zichzelf en elkaar omgaan. De lieve vrede, leugens om bestwil, voor wat hoort wat, de ander gelukkig maken, terwijl ze dat zelf beiden niet waren, onuitgesproken bedoelingen en verwachtingen, met evenzoveel teleurstellingen en boosheid en verdriet. En als ze daar ziek van werden, dan kwam de dokter en gaf het een naam en pillen en dus veranderde er nooit wat en woekerde alles gewoon door, tot de dood erop volgde. Jij laat wat ontsnappen en voelt je belachelijk en gêne, maar dat voel jij je niet, maar dat is je vader die dat belachelijk en beschamend vond en jouw moeder liet het gebeuren en jij denkt dat dat de genen van je vader zijn. Er is niets rampzaliger en verlammender dan het idealiseren van een van de of beide ouders. Dan blijf je stilstaan en hangen. Dan sta je jezelf niet toe te zien hoe ze werkelijk waren en dan blijf je wanhopig je best doen om uiteindelijk hen nog steeds te bewijzen dat je wél deugt en dat je hun nooit gegeven schouderklopje wél verdient en dat ze wél trots op je moeten zijn. Daarom staat er geschreven: Verlaat uw vader en moeder." Dat wil niet zeggen letterlijk, maar figuurlijk. Als je niet wilt dat de historie zich herhaalt, dat hun spel blijft spelen, zul je je toch moeten ontdoen van de bagage die zij op je schouders hebben gelegd, van hun meningen en overtuigingen, van het juk waaronder zij hun leven leven.

Kinderen worden geboren als prachtige, gave schepseltjes en verworden onder de handen van hun goedbedoelende, maar verkreukelde ouders tot bange, onzekere, flinke, stoere en aangepaste wezens. Als je achter de coulissen kijkt, in de krochten van ‘s mensens ziel (in je eigen, niet te vergeten) is er wezenlijk nooit wat veranderd. Dan leer je verbanden en patronen zien en de gruwelijke rol die de geneeskunde overal in speelt en als je het eenmaal ziet is het verbijsterend en eigenlijk beschamend dat je dat nooit hebt gezien. Bij iedereen die je tegenkomt, moet je je realiseren dat als je in het nest waar zij uit komen geboren was, jij in hun plaats zou zitten, met hun hoofd, hun bagage en hun problemen en dan veroordeel je nooit iemand meer.

Als je wilt zien wat niemand ziet moet je dus Niemand worden, zo eenvoudig is dat, maar dan niet als Jules Verne’s Kapitein Nemo, de mensenhater, die van zichzelf zei: "Ik ben de rechtvaardige, ik ben het recht. Ik ben de verdrukte, dáár is de onderdrukker! Daardoor is al wat ik heb liefgehad, bemind en geéérd, vernietigd! Vaderland, vrouw en kinderen, vader en moeder. Al wat ik haat is daar vóór mij!" en boorde de Abraham Lincoln in de grond. Of zoals Lou de Palingboer zei: "Wie kent God? Niemand. Je moet dus niemand worden om God te kennen."

Dan heb je een eindeloos geduld en voel je je verantwoordelijk voor iedereen, allemaal medemensen, die nog niet zien wat jij ziet. Dan steek je iedereen een hand toe, maar hebt er geen enkele invloed op of mensen je uitgestoken hand al dan niet grijpen.


* * *


In "20.000 mijlen onder zee" is Kapitein Nemo ("Niemand" dus in het Nederlands) de man die afscheid genomen heeft of uitgestoten is door zijn medemensen, die alles verloren heeft en in de illusie verkeert dat het hem ontnomen is, het slachtoffer, die eenling geworden is, de suïcidale die op wraak zint. Hij is zoals Nietzsche zegt: degene die de kudde kamelen verlaten heeft en leeuw geworden is, maar niet gehoord wordt en zoals al degenen die niet gehoord worden uiteindelijk naar geweld grijpen en terrorist worden. Ik kapot, dan ook zij kapot en dat is mij vreemd.

Overigens is Jules Verne veel meer dan de avonturenschrijver waar hij voor doorgaat. In "L’Eternel Adam" schrijft hij: "De ware superioriteit van de mens schuilt niet in het overwinnen van de natuur, niet in de overheersing, maar schuilt, voor de denker, in het begrijpen, in het bevatten van het onmetelijke heelal in de microkosmos van zijn brein".

De ware Nemo, niemand, der Mann (Mensch) ohne Eigenschaften, de alien, de uit-het-systeem-gevallene, is ook voorbij goed en kwaad, en dus de haat voorbij. Er rest slechts mededogen en dat is iets fundamenteel anders dan medelijden, wat volgens Nietzsche de laatste ondeugd van de mens is en slechts gebaseerd is op een superioriteitsgevoel. "Ik wil maar zeggen: je treft op aarde een aantal dorpse omstandigheden die flink belemmerend zijn, leven is behelpen immers, en je zou het daar wel eens over willen hebben met iemand van buiten het dorp die wat meer ruimte om zich heen heeft. Iemand die niet zo vast zit in die kluwen, die het leven op aarde, in ons dorp, nou eenmaal is.

Je zou het met iemand buiten de mensheid willen hebben over de mensheid. Niet met een mens, want die woont in hetzelfde dorp en wat mensen over mensen vinden, dat weten we nou wel. Maar met een type van buiten, die niet zo vastzit in die kleinheid van onze plaatselijke problemen. Je zou je kop door die korst van menselijkheid heen naar buiten willen steken om daar te roepen: is hier iemand? Ook kosmisch gesproken willen we weten waar we zijn en daar is een gesprek voor nodig", schrijft de verpleeghuisarts Bert Keizer, in een column in De Volkskrant, en "Ik zie bijna alles en probeer niet te gillen"…. "Ik claim het recht om mij te vergissen al was het maar omdat ik de waarheid en werkelijkheid twijfelachtige goederen vind" en dat ben ik met de schrijver eens. Wat alle sofisten over waarheid en werkelijkheid schrijven is inderdaad uiterst discutabel. Dat zijn begrippen die net zo verwaterd zijn als het begrip vrijheid waar Bush het over heeft. In mijn ogen beschrijft de waarheid wat de werkelijkheid NIET is. Je vertrouwt iemand anders pas als je jezelf vertrouwt, tot zolang blijft er achterdocht.


* * *


Wat er op de websites staat is het eindresultaat van een absoluut consequent logisch en rationeel redeneren. Het is in wezen een ontmaskering van de verbale communicatie als de grote stoorzender. Misschien geeft Paul Watzlawick in "De pragmatische aspecten van de menselijke communicatie" de meest heldere beschrijving van het destructieve en afstandscheppende karakter van de verbale communicatie. "Feitelijk", schrijft hij, "zou de door mens bereikte civilisatie grotendeels, zo niet geheel, ondenkbaar zijn, indien hij geen digitale (verbale) taal had ontwikkeld." en "Waar het bij communicatie speciaal om de betrekking zelf gaat, merken we trouwens dat de digitale taal bijna geen betekenis heeft".

De verbale communicatie staat in het teken van de leugen, de verhulling, ideeën en begrippen en de schone schijn. De verbale communicatie kan ons niets leren over het leven.

Het enige dat je van je ouders meegekregen hebt is de manier van communiceren, de manier van op elkaar reageren, taalspelletjes, grapjes, versluiering, selectief zwijgen, met daarnaast een scala van non-verbale middelen, afhankelijk van de plaats die jou in het gezin is toebedeeld door je medespelers. Dat noem jij eigenschappen, maar dat heeft helemaal niets eigens. Het vervelende is dat dat het enige spel is dat je geleerd hebt, dus het enige spel dat je kent en dat houdt in dat de zogenaamde keuze van vrienden en partners uitsluitend gebaseerd is op het feit dat die eenzelfde merkwaardig spel geleerd hebben, zodat je het familiespel kunt verder spelen. Met als gevolg dat onherroepelijk l’histoire se répète. De oplossing van het verleden ligt in het heden en niet andersom. Je hebt door het gedrag van je vader een vertekend beeld gekregen van ‘de man’, want hij was toch je "Voorbeeld"? Net zozeer als je moeder dat overigens was en van hen samen heb je geleerd hoe mensen met elkaar omgaan.

Jij was een toneelspeler in het spel waarin hij de hoofdrol speelde, zoals hij een toneelspeler was in het spel waarin jij de hoofdrol speelt. Hij wou jou regisseren en jij hem. The Truman Show is een film die daar een beeldschoon beeld van schetst en als er in het evangelie staat dat je je vader en moeder moet verlaten, dan wordt daar niets anders mee gezegd dan dat je het spel wat je geleerd hebt op moet geven om zoals Boeddha zegt het eeuwige rad van wederkeer, het l’histoire se répète, stop te zetten, omdat je anders op dezelfde manier de mist ingaat. Dat noemen de wetenschappers dan erfelijk. Maar er worden uitsluitend communicatiepatronen overgedragen, het is geen kwestie van genen maar van memen.

Je gedachten zijn het resultaat van de manier waarop je leeft, van de discrepantie tussen wat je bent en wat je denkt dat je bent. "Wat moet ik dan doen" zeggen mensen dan en dan is het enige wat je kunt antwoorden, zeggen wat ze moeten laten. Want doordat ze allerlei dingen doen, raken ze in de problemen


* * *


Het is een merkwaardig fenomeen, dat mensen kennelijk hun brein moeten ontlasten en daar ook nog exhibitionistisch anderen mee lastig moeten vallen en daarmee zin aan hun leven proberen te geven. Als ze iets te zeggen hebben, waarom zeggen ze dat dan niet gewoon? Wat hebben anderen, behalve wellicht de herkenning dat ze in hetzelfde schuitje zitten, aan hun excreties?

De celibataire Newman miste vanzelfsprekend de orgastische ontlading en je moet het toch ergens in kwijt kunnen, niet? Even een intermezzo. Zoals je weet zijn er steeds meer mannen met prostaatklachten, wat dan de oude-mannen-kwaal heet. Het is verbijsterend te constateren, dat vrijwel niemand weet waar die klier voor dient. Prostaatvocht het vervoermiddel van het sperma is, dat gezamenlijk, tijdens die wonderlijke kleine dood, ritmisch zijn uitweg naar buiten vindt. Elke geile gedachte zet de prostaat tot excretie aan en doet hem zwellen. "Of je moet het vaker doen, of je moet er minder aan denken", hoorde ik laatst iemand zeggen, maar dan zie je in deze oversekste wereld al het probleem levensgroot opdoemen. Het is dus wrang en gênant te bedenken dat Paus Pius XII aan zijn prostaat geopereerd werd en dat wil dus zeggen dat hij zijn libido toch niet helemaal heeft kunnen sublimeren en dus uiteindelijk aan zijn gefrustreerde geilheid ten onder is gegaan. Het gênante is dat mensen niet doorhebben wat ze over zichzelf vertellen, als ze met hun kwalen te koop lopen.

Kennelijk is je geest zo geïnfecteerd, dat ie bloedzweren produceert en je kunt dan wel elke keer de etter eruit drukken, maar het infectieuze laat je daarmee onaangeroerd en dat woekert en woelt gewoon verder. Daar moet dan de scalpel in. Er heeft kennelijk iets kwaad bloed gezet en stinkend ontlaadt zich dan het kwaad. Karl Marx was overigens een notoire zwerenlijder.

Je beseft niet half hoe onthullend mensen zijn door wat ze wel en niet vertellen, wel en niet op reageren, over wat ze exhibitionistisch in hun weblogs ventileren, waar ze verontwaardigd over zijn, wat ze allemaal geloven, over de schrijvers die ze aanhalen, waardoor ze een aardig overzicht geven van wat ze allemaal in hun rugzak meetorsen. Het is allemaal angst en de hardste schreeuwers zijn altijd het bangst.

Ouders kunnen je alleen laten zien hoe het niet moet, maar als kind heb je geen keuze.

In dit tranendal zijn geen gelukkige kinderen, geen gelukkige jeugd, geen kind dat zichzelf mag blijven.

"Als ik later groot ben wordt ik lekker niks" zong Kinderen voor Kinderen, maar dat mag niet.


Wat heet "gezond" en wat is voor zichzelf denken? Er zijn alleen maar gelovigen, gelovigen in wetenschappelijke theorieën, in godsdienstige rimram, in sofistisch abracadabra, gestoord door van allerlei schijnzekerheden die ze zich "eigen" gemaakt hebben, goochelend en spelend met hun hersenspinsels als in een caleidoscoop, schavend aan hun meningen en overtuigingen, als hun wereld- en zelfbeeld maar onaangetast blijft.

Recalcitrantie en afzetten hoort evenzeer bij het familiespel. In minstens één van de spelers hoort het onbehagen naar buiten te komen, de onleefbaarheid van het systeem en daar zitten onze psychiatrische inrichtingen en kunstacademies vol mee. Met de klokkenluiders, de rebellen, de familiezondebokken, maar ook dat is slechts afgeleid gedrag.

Degene, die blijft voelen, die durft te blijven kijken, die het spel blijft doorzien, die zich niet in laat pakken, die zoveel mogelijk zijn kind-zijn kan bewaren, de twijfelaar, de onaangepaste, de niet dresseerbare, redt het niet in deze wereld.


* * *


In het gevecht heeft jouw moeder al snel geleerd om nooit meer te zeggen wat ze dacht, krampachtig de lieve vrede te bewaren, en dat bedoel ik met oneerlijkheid. De schone schijn handhaven, flink zijn, jezelf nooit meer laten kennen, conflicten uit de weg gaan, niet openlijk partij voor haar kinderen kiezen, slikken, en allemaal uit angst. Angst voor zijn reactie, angst voor niets-oplossende ruzies, maar iets anders zeggen dan wat je denkt is oneerlijk en dan krijg je een uiterst ingewikkelde schijncommunicatie, met impliciete bedoelingen en verwachtingen, met een discrepantie tussen verbale en non-verbale communicatie, en dat is voor kinderen gekmakend. Ziek worden is dan nog de enige escape, want het lichaam spreekt als de patiënt redenen heeft om niet te spreken en wie zwijgt stemt toe, denkt de ander dan. "Ik krijg geen maagzweer", zegt de directeur, "ik zorg wel dat anderen ze krijgen" en zijn bedrijf floreert. Om het even eenvoudig te zeggen: als je je woede, ergernis en haat niet uit, slaat het naar binnen en wordt het zelfdestructief, dan wordt het zelfwoede, zelfergernis en zelfhaat en daar gaan mensen aan kapot.


Nog steeds geldt bij de orthodoxen dat de Heere de ziekten over de mensen uitgiet, vanwege hun zondigheid, maar dat Hij in zijn ondoorgrondelijke goedheid de dokter stuurt. Het zou op zijn minst zinnig zijn als de kerk, als ze er zo’n bizarre ideeën op nahoudt, dan ook zou vertellen waar die zondigheid dan uit bestaat, maar daarin doen ze er het zwijgen toe. Dat krijg je met zo’n oud-testamentische God der Wrake en Vergelding. Ik ben het met Nietzsche eens als hij zegt dat het christendom het grootste bedrijfsongeval van de afgelopen 2000 jaar is. Pijn als vergelding is fundamenteel anders dan als waarschuwing, dan heeft het de betekenis dat het niet zó moet maar anders.

Het boek Job is een kunstmatig samengesteld geheel, verdraaid door de elite, met een later toegevoegd eerste en laatste hoofdstuk, om de machthebbers ter wille te zijn en goed te praten. Het hele boek Job draait, net als het boek Prediker en het Evangelie om de vraag of je lot van je morele gedrag afhangt en allemaal komen ze tot de conclusie, net als de Taoïsten en de Stoïcijnen dat die vraag bevestigend beantwoord moet worden. Het feit dat dat verband in deze maatschappij een taboe is, doet aan die waarheid niets af. De oplossing ligt in de rede van Elihoe, die zeer begaan is met het lot van Job, in tegenstelling tot zijn drie zalvende vrienden, die een typisch christelijke houding tentoonspreiden. Hij besefte dat zachte heelmeesters stinkende wonden maken. In mijn ogen is het een dooddoener als je erbij neerlegt dat de zin van het lijden een mysterie is, want dan hoef je je daar ook niet meer in te verdiepen.


* * *


Je zit áchter je masker en ín je oude huis, er was een mannetje dat was niet wijs, dat bouwde zijn huisje op het ijs, het zucht en kraakt in zijn voegen, maar het raam staat op een kier. Je hoeft het huis niet te slopen, maar je kunt er alleen uit, als je alles achterlaat. Het vasthouden geeft een steeds weer terugkerende levenslange pijn, maar het losrukken is maar even, als een woekerend abces, waar mensen tijden mee rondlopen, vóór ze moed hebben om het te laten incideren.

Het is als de rijstebrijberg om luilekkerland, waar je je korrel voor korrel doorheen moet eten. Je moet ergens beginnen en zolang je in de berg zit is het stug dooreten, moeizaam, met een hunkering naar het oude vertrouwde, maar met een weten dat er een eind aan komt.


Van de CD "Van een afstand", van Boudewijn de Groot:


De Zwemmer


Een zwemmer zwemt, hij zwemt in zee

Hij zwemt weg van het strand

Maar hij neemt bepaalde beelden met zich mee

Van wat hij achter liet op het strand


Hij zwemt en denkt niet aan later

Hij heeft geen angst of aarzeling

Boven hem lucht, onder hem water

Een zwemmer is een enkeling


Hij baant zich een weg door het water

Hij is al flink op weg naar Engel(l)and

Achter zich hoort hij geschater

Iemand die achter bleef op het strand


Wat meegaat, dat laat hij ook achter

Wat in de war van een herinnering

Kijkt hij eens om zich heen en zwemt wat zachter

Verdriet is een vertragend ding


De kust is een vage belofte

Het koude water de verzekering

Dat hij alles waarin hij geloofde

Niet zonder reden voor iets anders verving


Was het maar waar dat mensen bezig zijn van hun blinde vlekken, remmingen en tekortkomingen af te komen. "Ik ben nu eenmaal zo", zeggen ze dan, en dat wil wel zeggen dat ze ook, "nu eenmaal zo doodgaan". Wie benauwd leeft, zal benauwd sterven, wie moeilijk leeft zal moeilijk sterven. Mensen zeggen dat ze driftig, rancuneus, van karakter zijn. Dat wil dus zeggen dat zij het niet zelf zijn, maar dat er kennelijk iets in hen zit die hen zo laat zijn. Ze zijn boos op iemand of haten hem. Maar je haat de eigenschappen in een ander die je in jezelf haat. Je haat de bagage van een ander, als je diezelfde bagage hebt. Je haat je vader omdat hij je met zijn bagage heeft opgezadeld. Je haat wat je denkt en doet, wat hij dacht en deed. "Haat", schrijft Spinoza in zijn Ethica, "is Droefheid, vergezeld door de voorstelling van een uitwendige oorzaak."

Als de Genestet schrijft: "Wees jezelf, sprak ik tot iemand, maar hij kon niet hij was niemand", vergist hij zich, omdat iedereen iets is en alleen iemand die niemand is is zichzelf. Er zijn ook mensen die denken dat ze dominee zijn, dus parafraserend zou je kunnen zeggen "wees jezelf, sprak ik tot iemand, maar hij kon niet, want hij dacht dat hij dominee was, en vader, Groen Linkser, homofiel, christen, kortom verscholen onder een lappendeken van toneelkostuums.

Neuroses en psychoses zijn inderdaad overlevingsstrategieën, ongelukkige manieren om je plek te handhaven en om aan het spel mee te blijven doen. Mensen kiezen daar niet voor (je gelooft toch ook niet in dat merkwaardige hersenspinsel van de vrije wil?), maar worden door hun omgeving daar ingedrukt.

Voor dieren geldt inderdaad de fight/flight/fright-reactie. Als er gevaar dreigt, wat ze niet bedenken, maar wat hun instinct registreert, maken ze zich klaar voor het gevecht of de vlucht. Hun lijf maakt zich gereed: ze ontlasten zich, de bloeddruk en hartslag stijgen, net als de bloedsuiker en dan doen ze wat ze moeten doen, vechten of vluchten en als het gevaar geweken is, keert alles weer terug tot de rusttoestand. Maar mensen worden niet bedreigd, maar voelen zich bedreigd, zijn niet in gevaar maar hebben het gevoel dat er gevaar dreigt en precies dezelfde mechanismen als bij het dier treden dan in werking. Het verschil is dat mensen daar niets mee doen, maar dat met hun aanmatigende brein wegrationaliseren. Ze gaan niet het gevecht aan, ze gaan niet op de vlucht maar nemen pillen tegen de hoge bloeddruk, de te hoge suiker en pijnstillers en geven zich kritiekloos over aan de artsenkaste, tot de dood erop volgt.

Het aangepaste leven in deze maatschappij is inderdaad een ziekte zonder Zijn, een Worden, een leven in de tijd, drijvend op je verleden en toekomstverwachtingen. Het is het geïsoleerd zijn van het universum, dat pijn doet en dat mes dien je dus te gebruiken om je van die ziekte los te snijden.

Als ik citeer, citeer ik de ketters, de doodgezwegenen, de rebellen, de verliezers, de maatschappijcritici, de onaangepasten, de roependen in de woestijn, degenen die bij de ramsj liggen, en degenen die weliswaar een groot denkraam hadden, waar fraaie brokken van de waarheid door konden, maar ik laat ook zien waar de randen van het denkraam hun blik vertekenden.

Deze wereld is vergeven van blinden die blinden leiden, van zielknijpers, goeroes, deskundigen, consultants en adviseurs, gidsen in het labyrint, wier enige effect is dat hun volgelingen sektarisch samenklitten en gezamenlijk verder dwalen. Juist zij doen mensen flippen, leiden ze de psychoses in, zetten mensen op een ander dwaalspoor, drijven hen tot wanhoop en suïcide, verstoren wankele gezinssystemen, zonder een oplossing te bieden.

Dat wordt op de websites aan de kaak gesteld en er wordt op gehamerd niemand te volgen, niemand na te praten, niemand te geloven en consequent en compromisloos naar jezelf te kijken en te luisteren. Maar er is nog iets groters en belangrijkers. Overal in het labyrint stagneert het, zijn onlusten aan de gang, komen mensen in opstand, lopen vertwijfelden als levende kruitvaten rond (kort lontje heet dat) die elk moment kunnen exploderen, crisis, de roep om meer macht, harder straffen, meer gevangenissen en meer controle, om het zieke dwalen in het gedrochtelijke labyrint te continueren. Het zijn woelige tijden, het avondrood straalt als nooit tevoren, de Gotterdämmerung lijkt ondoordringbaar, mensen rukken aan hun ketens, zijn massaal op zoek naar een uitweg en dan gebeuren er onverwachte dingen. In de schemering vliegen Minerva’s uilen uit.

Alles waar mensen mee bezig zijn gaat over het niets, Maya, de wereld van de ideeën, het valse bewustzijn, de monsters en draken in je hoofd, het Ik, de valse software.

Er is geen dier dat doodsangst kent, omdat zij geen enkel idee van dood hebben. Baby’s kennen geen angst, dus is angst niet menselijk, maar onmenselijk, des humanoids.

Michel Foucault, universeel, schuwde de rol van de seksualiteit niet, schreef "Naissance de la clinique", een voor de medische stand vernietigend boek. "Wie anders moet de tirannen bij de mensheid aan de kaak stellen dan de artsen die van de mens hun enige studie maken en elke dag bij de arme en de rijke, bij de eenvoudige burger en de machtigsten van het land, onder strodak en in het paleis de menselijke ellende overdenken, die geen andere oorsprong dan tirannie en slavernij heeft."

Er zijn velen, waaronder Foucault, die die nonsens niet meer mee konden spelen en er dus uitstapten, omdat ze geen echte uitweg zagen. Op het moment dat je de nonsens doorzien hebt rest er nog maar één taak en dat is een einde maken aan die nonsens. Je bent uiteindelijk pas echt vrij als alle mensen vrij zijn.


Kinderen worden in de opvoeding gereduceerd tot halve mensen, die hun wederhelft zoeken en dan de illusie hebben dat ze samen één zijn, elkaar aanvullen, aan elkaar vast zitten en dat noemen ze dan houden van. Maar wee, als een van de twee verandert, dan passen ze niet meer op elkaar en zoeken ze opnieuw een wederhelft en zo l’histoire se répète. Belangeloze en onvoorwaardelijke liefde kan alleen tussen twee hele mensen, die elkaar niet hoeven aan te vullen, elkaar niet nodig hebben en die niet meer hoeven te bakkeleien over de franje.


Wittgenstein : "De filosofie is een gevecht tegen de beheksing van ons verstand door de middelen van de taal," en "Vandaag schoot mij te binnen, toen ik over mijn werk in de filosofie nadacht, I destroy, I destroy, I destroy’, schrijft hij ook, maar hij was niet radicaal genoeg en Popper, de hielenlikker, heeft gewonnen.


Foucault citeert de Girondijn François Lanthenas, die in 1973 op de lijst van vogelvrij verklaarden geplaatst werd en er vervolgens weer van afgevoerd werd, nadat hij door Marat als een "arme van geest" was betiteld: "Eindelijk zal de geneeskunde zijn wat ze moet zijn, de kennis van de natuurlijke en maatschappelijke mens." Hij droomde "van een feestvierende gemeenschap, van een mensheid onder de vrije hemel, waar de jeugd naakt is en het leven geen winter kent en waar het gezicht van de arts in vergetelheid zal raken en het zou hoogstens in de herinnering van de mensen een spoor achterlaten van de tijd van de koningen en de rijkdommen, waarin de mensen arme en zieke slaven waren."


* * *


Eigenlijk is het uiterst merkwaardig dat mensen geleerd hebben om zo gebiologeerd te zijn door de manier waarop anderen de lucht in trilling brengen, waarmee ze vreselijk onbeholpen boodschappen pogen over te brengen. Mensen kunnen honderd maal tegen iemand zeggen dat ze van hem/haar houden, maar dat zullen ze toch echt moeten ervaren en voelen en dan zijn er geen woorden meer nodig. Je ervaart pas dat mensen van je houden als ze je accepteren om wat je bent en niet zoals ze je willen hebben en niet om wat je doet of zegt. Onvoorwaardelijk houden van kinderen wil dus zeggen dat je ze accepteert zoals ze zijn, maar dat doet niemand, want ze moeten nog iets worden.

Waarom spelen mensen zulke vreemde spelletjes met zichzelf en met anderen? Omdat ze bang zijn om onder ogen te zien dat ze zich vergist hebben, omdat ze zich gewapend hebben en bang zijn weerloos te zijn als ze zich ontwapenen en omdat ze zich niet aan het spel durven te onttrekken

Alles wat van waarde is, is weerloos, niet opgewassen tegen de leugen, het bedrog, het harde spel, en je ziet ze sneuvelen, mensen waar geen plek meer voor was, die eruit stapten, "zomaar" deze wereld verlieten, de achterblijvenden vol schuldgevoelens achterlatend, omdat al die achterblijvenden diep in hun hart wisten, dat zij er iets mee te maken hadden.

De weg naar boven en de weg naar beneden is dezelfde, maar de weg naar boven wordt steeds killer en naar beneden steeds warmer. Juist omdat je dan nergens meer bij past, pas je overal bij, kun je alle spellen moeiteloos meespelen, en anderen vinden je ook nog aardig omdat je aardig (veelzeggend woord overigens) bent. Zoals Nietzsche schreef: "de mens die een waarom heeft zal bijna ieder hoe kunnen verdragen."

Dat wordt er inderdaad niet eenvoudiger op. Mensen vinden het namelijk zeer bedreigend als je ze door hebt, als ze merken dat je ze niet nodig hebt, als je ze door hun eigen mand laat vallen, als je gewoon onvoorwaardelijk van ze houdt, terwijl ze dat niet van zichzelf doen.

Er is één groot Plan, een alomvattende samenhang, waarin niets zomaar gebeurt, waarin alles een betekenis heeft, maar dat mensen niet kunnen overzien omdat ze een kokerblik hebben.

"Zelfs de mussen verliezen geen veertje, dat niet door de vinger God’s is weggestreken",

noemt Thornton Wilder dat.


* * *


Je hebt geleerd om niet te kijken en niet te luisteren, maar te interpreteren vanuit het mens-beeld en wereldbeeld dat je werd opgedrongen. Ik kan het niet laten om Watzlawick weer te citeren (alles is immers al zo vaak gezegd) in zijn meesterlijke beschrijving van het wereldbeeld:

"Wij moeten ons een wereldbeeld dus voorstellen als de meest uitgebreide en veelomvattende, meest complexe synthese van de myriaden ervaringen, meningen en invloeden, hun interpretaties, en de hieruit voortvloeiende betekenissen en waardeoordelen van voorwerpen van onze waarneming, waarmee een individu geconfronteerd kan worden. In zijn meest directe en concrete betekenis is het wereldbeeld het resultaat van communicatie. Het is niet de wereld, maar een mozaïek van individuele beelden die vandaag zó en morgen weer ánders geordend kunnen worden; een patroon van patronen; een interpretatie van interpretaties; de uitkomst van voortdurende, buitenzinnelijke beslissingen over wat wél en wat niét zal en kan worden opgenomen in deze duidingen, die op zichzelf de uitkomst zijn van voorgaande beslissingen (Wat zijn ‘redenen’ ook mogen zijn, de gedeprimeerde patiënt maakt een keuze uit dezelfde ellende in de wereld die ook wij zouden kunnen (maar niet willen) gebruiken voor de opbouw van onze realiteit van de tweede orde. Daarentegen leven mijn hond en mijn kat met wereldbeelden die hun uit een oogpunt van overleving én algemeen welzijn schijnen te bevredigen, maar die voor mij volledig ontoereikend zouden zijn.)". en "...een beschrijving van de wereld vóóronderstelt iemand die hem beschrijft (waarneemt). Wat we dus nodig hebben is een beschrijving van de ‘beschrijver’ of, met andere woorden een theorie over de waarnemer. Daar naar ons beste weten alleen levende organismen voor deze waarnemende taak in aanmerking zouden komen, geloven wij dat hij toevalt aan de bioloog. Maar hij is zelf een levend wezen, hetgeen betekent dat hij niet alleen zichzelf moet rechtvaardigen, maar ook het schrijven van een theorie."


Als je eenmaal gezien hebt, kun je daar nooit meer je ogen voor sluiten. Dus kun je nog alleen maar verder en het enige wat je dan op mijn woord moet geloven is dat er een eindpunt is, dat er leven vóór de dood is en niet zoals Hank Williams zong:


Now you’re lookin’ at a man that’s gettin’ kind-a mad

I had lot’s of luck but it’s all been bad

No matter how I struggle and strive

I’ll never get out of this world a- live.


My fishin’ pole’s broke the creek is full of sand

My woman run away with another man

No matter how I struggle and strive

I’ll never get out of this world alive.


A distant uncle passed away and left me quite a batch

And I was livin’g high until that fatal day

A lawyer proved I wasn’t born

I was only hatched.---


Ev’rything’s agin’ me and it’s got me down

If I jumped in the river I would prob’ly drown

No matter how I struggle and strive

I’ll never get out of this world alive.


These shabby shoes I’m wearin’ all the time

Are full of holes and nails

And brother if I stepped on a worn out dime

I bet a nickel I could tell you if it was heads or tails.


I’m not gonna worry wrinkles in my brow

‘cause nothin’s ever gonna be alright nohow

No matter how I struggle and strive

I’ll never get out of this world alive.


Wat gebeurd is is gebeurd, je kunt het verleden niet teniet doen, maar je kunt wel de gevolgen van dat verleden teniet doen. Elke emotie en elke lichamelijke sensatie heeft een betekenis, hoe duister die soms ook is, en het zijn al die automatismen, die ooit nodig waren om te overleven, maar een eigen leven zijn gaan leiden. Automatismen die aspecifiek geprikkeld worden en reacties opleveren die dateren uit een verleden toen ze om te overleven nog zin hadden.


Eigenlijk is het heel pijnlijk dat iemand als Derrida, die door zichzelf en door anderen als filosoof beschouwd wordt kennelijk zo weinig van zichzelf en het leven begrijpt. Hij mag dan wel deconstrueren, maar zolang hij niet alles gedeconstrueerd heeft, geen reductio ad absurdum heeft gepleegd, is alles wat hij schrijft per definitie tegenstrijdig. Filosofie is een manier van leven en niet een cerebrale activiteit van spelen met begrippen en bouwen van systemen. Op de Apollotempel in Delphi stond zoals je weet de inscriptie "Ken Uzelve" en niet "probeer uzelve te kennen, maar het lukt toch niet". Er stond overigens nog een inscriptie op diezelfde tempel, het is wellicht veelbetekenend dat daarover nooit geschreven wordt. Plutarchus schrijft daarover in zijn Moralia. Er stond namelijk ook EI, wat betekent "gij zijt" of "wees". Dus als je beseft dat je alleen maar kunt zijn, dan ken je jezelf en de rest is sofisterij. Je doet jezelf vreselijk te kort door op te kijken tegen mensen, die uiteindelijk alleen maar andere bagage hebben en die daar kunstig en ingewikkeld over kunnen schrijven. In mijn ogen zijn Bunyan en Marten Toonder onvergelijkbaar helderder dan Derrida.


Als je zo opgesloten zit in jezelf, als je zo’n scherm om je heen hebt gebouwd, als je zo bang bent voor anderen, kun je je toch niet overgeven, kun je toch niet opeens alle controle opgeven, kun je toch niet opeens alles loslaten waarvan je geleerd hebt dat je het om te overleven krampachtig vast moest houden, kun je toch niet je naaktheid en weerloosheid tonen? En het aardige is dat als je met jezelf klaar bent, als je alles losgelaten hebt, je geen enkele behoefte meer hebt om klaar te komen. Waar mensen behoefte aan hebben is veiligheid, geborgenheid, een aai, een arm om hen heen. Seks verbreekt elke betovering, de behoefte aan seks komt slechts voort uit onbehagen en frustratie en er wordt onvoorstelbaar veel geleden door die merkwaardige onnatuurlijke en dus kunstmatige behoefte. Het levert een bonte caleidoscoop van problemen op: frigiditeit, impotentie, recepten voor Viagra, libidoverlies, ejaculatio precox, vaginale schimmels en andere infecties, gezwollen prostaten, kankers, SOA’s en nog meer angst voor SOA’s, en allemaal even symbolisch, maar helaas beseffen mensen dat niet. Wat een gedoe en alleen omdat mensen niet gelukkig zijn en seks gebruiken als een kortstondige escape, net als alcohol of een joint, helemaal passend bij het machtspelletje wat ze met elkaar spelen. Maar post coitum omne animal triste est. Het weten dat het niet helemaal klopt en niet weten wat, het in stand houden van een software-circuit, wat weer begeerte oproept, de tol die je betaalt door je levend te begraven in een relatie, met alle consequenties van dien.


Orgasme: heel even zonder angstgevoel

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM


Klaarkomen in een PET-scan? De Groningse neuroanatoom Gen Holstege heeft al tientallen vrijwilligers bereid gevonden hun hersenactiviteit te laten meten, terwijl hun partner hen seksueel activeerde. En wat blijkt? Vrouwen die klaarkomen, kennen op dat moment geen angst.

De activiteit in hersengebieden die het angstniveau regelen, is nihil op het moment dat een vrouw haar hoogtepunt bereikt. Ook de alertheidscentra in de hersenen liggen tijdens het orgasme eventjes stil.

Vermoedelijk geldt voor mannen hetzelfde, maar dat moet nog door onderzoek bevestigd worden.

‘Seks is voor iedereen belangrijk’, meent Holstege. ‘Toch weet niemand wat er tijdens een orgasme precies gebeurt.’

Inmiddels hebben 24 mannen en vrouwen in de PET-scan van Holstege een orgasme bereikt. En wat Holstege opvalt, is dat er tijdens een orgasme in de hersenen niet veel gebeurt. ‘Juist de afwezigheid van activiteit, vooral dus van angst, valt ons op.’

Vrouwen die een orgasme voorwenden, vallen in de PET-scan dan ook direct door de mand. ‘Hun hersenen laten juist erg veel bewuste activiteit zien. Dat is een teken dat de vrouw heel druk bezig is te doen alsof.’

De afwezigheid van angst tijdens het orgasme, is voor Holstege een belangrijke vondst. ‘Het helpt ons te doorgronden waarom sommige mensen niet kunnen klaarkomen. Daar spelen angstgevoelens vaak een grote rol bij. We beginnen zelfs voorzichtig te denken dat geluksgevoel hetzelfde is als het niet hebben van angst. Maar dat is speculatie.’

Overigens lukt het ongeveer de helft van de vrijwilligers niet om een orgasme te bereiken terwijl hun hoofd zich onbeweeglijk in een PET-scan bevindt. Vooral mannelijke proefpersonen die in gebreke bleven, hadden daarover flink de pest in. Om het risico uit te sluiten dat vrouwen een orgasme simuleren, heeft Holstege ook de hersenactiviteit gemeten van vrouwen die doen alsof.

Een complicatie was dat een PET-scan pas iets registreert als het zich ten minste twee minuten voordoet.

Een orgasme duurt niet zo lang. Voor vrouwen wist Holstege daar een oplossing voor te vinden. Voor mannen nog niet.


* * *


Vanmorgen weer eens naar de kerkdienst gekeken en ik vind het elke keer weer verbijsterend en fascinerend hoe mensen prachtige dingen zeggen en zingen, zonder dat ze beseffen waar ze het nu eigenlijk over hebben. Ze scheren er vaak rakelings langs, maar elke keer wordt dan weer als een duveltje uit een doosje hun fantoom Jezus tevoorschijn getoverd, ze zingen en smeken dat hun God hun mag helpen, hun wensen zal verhoren en gaan vervolgens over tot de orde van de dag.


Mensen die denken dat ze iets hebben, terwijl ze het zijn, verkreukelde kinderen, die niet mogen weten wie hun verkreukelaars zijn, vastgelopenen die wijzen naar de anderen, depressieven die in deze beste van alle werelden niet begrijpen wat hen neerdrukt, allemaal mensen die hun levensproblemen verdringen, omdat de Sickbocken en Zielknijpers hen dat zo geleerd hebben, en omdat ze verdringen, spreekt hun lichaam, maar het tragische van verdringen is dat het juist daarom niet bespreekbaar is, een patstelling dus, waarin iedereen elkaar vasthoudt. Mensen in hun onderlinge afhankelijkheid zijn als ballen in een ballenbak. De positie van elke bal wordt bepaald door alle andere ballen. Verandert ergens in het midden één bal van plaats dan moeten alle andere ballen hun positie aanpassen. Het wonderlijke is dat die ballen in de bak geleerd hebben dat ze een vrije wil hebben en keuzes kunnen maken, dat ze zelf hun weg kunnen kiezen en dat ook nog geloven. Maar waar ze ontstaan in de bak, door welke ballen ze omringd worden, door welke motieven hun omringende ballen zich laten sturen, is nooit hun eigen keuze. Er is geen bal die erom gevraagd heeft ter ballenbak te komen, die zijn omringende ballen uitgekozen heeft, die de vrije keuze maakt om zich te schikken en aan te passen aan die merkwaardige Brownse beweging die de grote ballen "het leven" noemen. Er zijn ook ballen die boos worden en zich ergeren aan ballen in hun omgeving, die ook maar de plaats innemen die hen wordt toebedeeld, omdat ze denken dat het allemaal door hen komt als ze zich onvrij, gestuurd, gekwetst en beschadigd voelen. Het lijkt wel een "samenzwering van idioten" zoals Peter O´Toole dat noemde en als je buiten de bak staat en kijkt naar het moeizame gekrioel levert dat een bizarre aanblik. Jij beschrijft je belevenissen in de bak, de ballen waartussen jij geboren bent, misvormden die hun stempel op je gedrukt hebben, die je geleerd hebben hoe je op hun manier moest overleven, die jou hebben laten doen wat je gedaan hebt en waar je nog steeds wat boos over bent, omdat je nog niet begrijpt, dat alle ellende die je overkomen is, maar één betekenis had en dat was en is, dat je in die bak niet thuishoort, zoals niemand daarin thuishoort. Natuurlijk is je verleden pijnlijk, is het anders geweest, dan het had kunnen zijn, maar dat geldt voor iedereen, hoe knap mensen dat ook kunnen verdringen en selectief kunnen vergeten. Wij hebben allemaal geleerd dat we van onze ouders moesten houden en dat zij van ons hielden, dat het onze schuld was als zij niet gelukkig waren, zoals zij dat ook geleerd hadden, maar wij zijn niet anders dan slachtoffers van slachtoffers, die niet wisten wat ze deden, die alleen geprobeerd hebben om niet te stikken in de ballenbak. Jouw familieleden zijn in dezelfde mate vreemden voor je als ze dat voor zichzelf zijn. Zij zijn de illusie- en droomlozen, die zich gevoegd hebben naar het spel en jij kunt ze evenmin bereiken als ik de mijnen kan bereiken.

Rebellen in de familie zijn zelden lichamelijk ziek, maar lopen wel een grote kans om bij de psycholoog of psychiater terecht te komen, omdat ze zich niet aan de regels van het spel houden. Het zijn de aangepasten, die ziek worden, de onaangepasten zijn in de ogen van de onaangepasten gek.

Mensen kunnen alleen zelf ontdekken dat ze prachtig zijn, niet om wat ze doen of denken, maar om wat ze zijn. Kijk in de spiegel, kijk naar jezelf, zie hoe fascinerend prachtig alles functioneert, verwonder je alleen maar over het feit dat je bent, los van alles wat je van jezelf denkt of van wat je denkt dat anderen van je denken, zie jezelf en kom tot de slotsom dat dat genoeg is, dat er geen enkele behoefte is om iets anders te zijn, dan gewoon mens. Maar durf ook te zien wat het keurslijf met je aangericht heeft, hoe het prachtige kind vervormd is en verlittekend.


* * *


"Wij zijn allemaal ballingen", schrijft Fernando Pessoa, "En ongetwijfeld is de hele zin van onze Ballingschap deze: dat men ons speelgoed van vóór het leven heeft ingepakt, dat men het op een plank heeft gelegd die net buiten ons bereik en onze mogelijkheden ligt. Zou er ooit gerechtigheid bestaan voor de kinderen die wij zijn?" en Aleid Truijens, die in de Volkskrant van afgelopen zaterdag zijn "Brieven 1905-1919" recenseert, concludeert: "naar dat speelgoed kunnen we fluiten, maar gelukkig hebben we de poëzie!". Maar het is natuurlijk zo dat mensen door kunst te creëren, zichzelf in de weg staan, en verscholen achter hun kunsten het speelgoed zelf niet meer kunnen bereiken, paradise lost and never regained. En toch is het mogelijk.


Wie op de mestvaalt geboren is en geleerd heeft daar te overleven, zal zich buiten die mestvaalt niet kunnen handhaven, omdat daar een ander spel gespeeld wordt, waar ze de spelregels niet van kennen. Zij hebben zich een merkwaardige en aparte verbale en non-verbale communicatie eigen gemaakt, en zijn inderdaad zo gehecht aan die shit, dat ze zelfs vinden dat ze gelukkig zijn, omdat kommer en kwel nou eenmaal bij hun leven horen, (genetisch bepaald zeggen de Sickbocken dan) en ze zich niet op hun gemak voelen bij anderen die een voor hen onbekend spel spelen.


Iedereen is zelf verantwoordelijk voor zijn huidige gedrag en het is niet eerlijk en het werkt bovendien verlammend om ouders daar nog steeds de schuld van te geven. Het verleden kun je niet veranderen, maar je kunt wel de manier waarop je tegen het verleden aankijkt veranderen, maar dat kun je alleen als je anders tegen jezelf en je medemensen aan zult kijken. Dat je in de ballenbak geboren bent, net als iedereen, daar kun je niets aan doen, maar dat je in die ballenbak blijft klagen getuigt van morele laksheid! Dat iedereen geworden is wat hij denkt dat hij is, is geen excuus om zo te blijven.


Oorspronkelijk zijn onze beiden hersenschorshelften even groot en onze rechter-lichaamshelft wordt bestuurd vanuit de linkerhersenen en andersom. Er zijn verschillen tussen psychische processen die zich links en die zich rechts afspelen. De linkerschors blijkt vooral een functie te hebben bij het begrijpen en produceren van gesproken en geschreven taal. De rechterhemisfeer is gespecialiseerd in ruimtelijke oriëntatie en speelt bovendien een belangrijke rol bij het appreciëren van muziek en bij tastgewaarwordingen. Aangename emoties en het willen, hebben vooral met de linkercortex te maken, onprettige als verdriet en angst met de rechterhelft. Die taakverdeling ontstaat geleidelijk en is pas voltooid rond de tien jaar. Dat wil dus zeggen dat het van alle ervaringen, angsten, en andere emoties die kinderen in hun jonge jaren meemaken, afhangt welke hersenhelft gestimuleerd en welke onderdrukt wordt, waardoor zogenaamde talenten ontstaan. Allemaal resultaat van programmering.


Ik heb mij nog even door wat Lacan heengeworsteld. Wat een warhoofd, wat een ingewikkelde man, wat een ondoorzichtig gegoochel met vage begrippen.

"Een filosoof is iemand die in zichzelf vele ziektes van het verstand moet genezen, eer hij kan toekomen aan de noties van het gezonde mensenverstand", schrijft natuurlijk Wittgenstein weer. En wat lijdt die Lacan nog aan veel ziektes!

Een aardige leidraad om te weten of je iemand serieus moet nemen is om te constateren dat hij zich achter een theorie verschuilt. Iedere denker die gelooft in de evolutietheorie, praat per definitie onzin. Iedere gelovige, of die nou in de here Jezus, Karma, reïncarnatie, God, hemel of hel gelooft, is bevooroordeeld en daardoor gestoord. Je zult het dus echt allemaal zelf uit moeten zoeken, want op toneelspelers kun je niet vertrouwen,


* * *


Naar boven


Brieven - deel 7


Home